Abokatuen bulegoetan maiz egiten den galdera bat da bikote egonkorrek —ezkonduta ez dauden bikoteek— zer eskubide duten bikotekideetako bat hiltzen denean. Sarritan, gai hori ez da planteatzen azken unea iritsi arte, eta orduan sortzen dira zalantzak: badute alarguntasun pentsiorako eskubiderik? Eta herentziarako?
Zer da “bikote egonkor” bat legearen arabera?
Legearen arabera, bikote egonkorra da bi pertsonak —sexu berekoak edo ezberdinekoak— osatzen duten harreman afektiboa, publikoa, ezaguna eta iraunkorra denean, baina ezkontza formalik gabe. Elkarbizitza hori notarioaren aurrean egindako dokumentu publiko baten bidez edo erregistro ofizial batean inskribatuta formaliza daiteke.
Euskal Autonomia Erkidegoan, bikoteak EAEko Bikote Egonkorren Erregistroan inskriba daitezke, eta Nafarroan, Bikote Egonkorren Erregistro Bakarrean.
Alarguntasun pentsioa: baldintzak eta epeak
Espainiako Gizarte Segurantzaren Lege Orokorrak aurreikusten du bikote egonkorrek alarguntasun pentsioa jaso dezaketela, baldintza jakin batzuk betetzen badituzte. Horretarako, bikotea gutxienez bi urte lehenago erregistratua egon behar da, eta elkarbizitza etengabea izan behar du gutxienez bost urtez heriotza baino lehen.Halaber, inskripzioa erkidegoetako edo udaletako erregistro ofizial batean egina izan behar da, edo, bestela, notarioaren aurrean egindako dokumentu publiko batez frogatu behar da.
Hala ere, garrantzitsua da jakitea pentsioa gal daitekeela onuraduna berriz ezkontzen bada edo beste bikote egonkor berri bat osatzen badu.
Herentzien kasua: eskubideak ez dira berdinak leku guztietan
Herentzien inguruko egoera ez da hain uniformea. Espainiako estatuan, oro har, bikote egonkorrek ez dute automatikoki herentzia jasotzeko eskubiderik, nahiz eta erregistro ofizialean inskribatuta egon. Aitzitik, Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroan egoera bestelakoa da.
Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, bikote egonkorrek ezkondutakoen eskubide berberak dituzte herentziaren arloan, betiere elkarbizitza egonkorra egiaztatzen bada. Eskubide hori EAEko Bikote Egonkorren Legeak jasotzen du, zeinak Euskal Zuzenbide Zibilaren Legea aldatzen duen, bikotekide bizidunaren babesa handitzeko.
Nafarroan, berriz, testamentua egitea ezinbestekoa da bikotekide bizidunak herentzia jasotzeko. Testamenturik ez badago, bikotekideak ez du oinordetzarik izango.
Abokatuen gomendioa: dena idatziz eta formalki eginda
Euskal lurraldeetan nahiz Nafarroan, adituek ohartarazi dute komenigarria dela testamentu bat egitea, nahiz eta legeak bikotekideak babestu. «Dokumentazio zehatza izateak segurtasuna ematen du, eta etorkizuneko gatazkak saihesten ditu», diote legelari askok.
Halaber, bikoteei gomendatzen diete beren harremana erregistro ofizialean formalizatzea edo notarioaren aurrean dokumentu publiko bat egitea, horrela bakarrik izango baitute legearen babesa pentsio eta oinordetza gaietan.
Ondorioa
Bikote egonkorrak gero eta ohikoagoak dira, baina legearen ikuspegitik oraindik ez dira ezkontzaren pareko. Hori dela eta, bikotekideek beharrezkoa dute informazioa eta aholku juridiko egokia izatea, heriotzaren ondoriozko eskubideak eta babesak bermatzeko.
Euskal Herrian, bereziki, lege autonomikoek babes handiagoa eskaintzen dute, baina hori ez da automatikoki aplikatzen: formalizazioa eta dokumentazioa dira giltzarriak.
