Katalunian agertutako dermatosi nodularraren hainbat fokuk alerta piztu dute azken asteetan abeltzaintza-sektorean, nahiz eta sindikatuen arabera egoera kontrolpean egon eta beharrezko prebentzio-neurriak abian jarri. Dena den, Euskal Herrira iristeko arriskua existitzen da, nahiz eta “ez den probablea”.
EHNE-Nafarroako presidente Fermin Gorraitz eta sindikatuko koordinatzaile Felipe Etxetxikia izan dira egoeraren berri eman dutenak. Bi ordezkariek argi utzi dute kontsumitzaileek ez dutela inolako arazorik izan behar haragia jateko, merkatura iristen den produktu guztiek “berme osoa” dutelako.
Gaixotasunaren ezaugarriak eta ondorioak
Dermatosi nodularra Afrikatik datorren birus bat da, eta eltxoen bidez transmititzen da. Sektoreko arduradunen arabera, Turkiatik eta Greziatik zabaldu zen Europara, eta Frantzia izan da Kataluniara iritsi aurretik hedapenaren bide nagusia.
Espainiako Nekazaritza Ministerioaren datuen arabera, lehen fokua urriaren 3an atzeman zuten Castelló d’Empuriesen (Girona), eta ordutik 18 foku baino gehiago identifikatu dituzte.
EHNEko Etxetxikiaren hitzetan, «gaixotasunaren transmisioa eltxoek egiten dute, eta mugimendu handiko abeltegietan zailagoa da kontrolatzea».
Gaixotasunak ez du gizakiei eragiten, baina behiaren azalean nodulu itsusiak sortzen ditu eta esne zein haragiaren ekoizpena eten dezake. Kasu bakar batek ere abeltegiko animalia guztiak sakrifikatzera behartzen du, eta horrek galerak ekartzen dizkie abeltzainei.
«Behi bat kutsatzen bada, ustiategi osoa hustu behar da. Horrek galerak ekartzen ditu, eta laguntzak ez dira nahikoa izaten kostuak estaltzeko», azaldu du Gorraitzek.
“A motako” gaixotasuna: kontrol zorrotza eta txertaketa masiboa
Nekazaritza Ministerioak dermatosia “A motako gaixotasunen” artean sailkatu du —larritasun handieneko kategoria—, eta protokolo zorrotza aktibatu du: fokua atzeman den ustiategiko behiak sakrifikatzen dira, eta ingurukoak txertatzen dira. Hasiera batean, 50 kilometroko eremu batean ari dira txertatzen, baina Huescaraino zabaldu dute neurri hori.
Helburua 500.000 animalia baino gehiago txertatzea da. Kopuru ikusgarria da, kontuan hartuta Nafarroan 120.000 behi inguru daudela.
EHNEko ordezkariek Nafarroako Gobernuarekin eta beste elkarte batzuekin egindako bileran jakin dute egoera kontrolagarria dela: «Esan digute adi egon behar dugula, baina kezka baino gehiago prebentzioa dela gakoa», adierazi du Gorraitzek.
Txertoa Hego Afrikan ekoizten da, eta Espainiako Gobernuak erostea eta banaketa zentralizatzea du bere gain. «Ezin da txertoa merkatuan erosi, ez eta modu independentean erabili ere», zehaztu du Etxetxikiak. Txerto ez-homologatu bat erabiltzen duenak “hustuketa sanitarioa” pairatzen du automatikoki: ustiategiko animalia guztiak sakrifikatzen dira.
Eltxoen transmisioa eta tenperaturen garrantzia
Gaixotasunaren zabalkundean eltxoek dute paper nagusia, eta horregatik, garraioaren kontrola funtsezkoa da. Kamioiek daramaten zaborra edo simaurra da sarritan birusaren transmisio-iturria.
Hala ere, Gorraitzek faktore klimatiko bat nabarmendu du aldeko: «Azaro hasieran tenperaturak jaitsi egiten direnez, eltxoen jarduera asko murrizten da». Horregatik, gomendagarria da behiak goizeko lehen orduetan eramatea hiltegira, tenperatura baxuagoetan eltxoak pasibo baitaude.
Abeltzaintza eredua eta arrisku ekonomikoa
Etxetxikiaren eta Gorratzen arabera, abeltzaintza industrialaren ereduak —animalien etengabeko mugimenduak eta garraio handia— hedapen handiagoa eragin dezake. «Abeltegi txiki batean, non behiak ez diren mugitu, infekzioa askoz zailagoa da», azpimarratu dute.
Gainera, Marokok debekatu du Espainiatik animaliak inportatzea, eta horrek esportazioan eragin zuzena izan du. Espainiak iaz 66.000 tona abere bizi esportatu zituen, eta horietatik %43 (28.572 tona) Marokora joan ziren.Bestalde, kutsatutako behiak ezin dira gizakien kontsumorako erabili, nahiz eta haragia bera ez den kaltegarria. Sakrifikatutako animalia guztiak erraustu egiten dira, garraioan edo manipulazioan birusa ez zabaltzeko.
Nekazarien kezka eta etorkizun zalantzazkoa
EHNEk baieztatu du sektorean kezka zabala dagoela. «Denak daude urduri. Inork ez du nahi hemen kasurik agertzerik, baina agertzekotan, hobe ustiategi txiki batean gertatzea, galerak txikiagoak izan daitezen», azaldu du Gorraitzek.
Gaixotasunak ez du heriotza-tasa altua (inguruan %6koa da), baina sukarra eta ekoizpenaren beherakada eragiten ditu, bai esne-behietan bai haragirakoetan.
Gorraitzek adierazi du abeltzain askok 60 urte baino gehiago dituztela eta ustiapen askok ez dutela berriro altxatzeko aukerarik izango “hustuketa sanitario” baten ondoren. «Behi guztiak galtzeak askorentzat ustiategiaren amaiera esan nahi du», ohartarazi du.
Ondorioa
Egoera zaurgarria bada ere, sektoreko arduradunek lasaitasun-mezua bidali dute: neurriak ezarri dira, txertaketa martxan dago, eta kontsumitzaileek ez dute arazorik haragia jateko. EHNEren esanetan, gakoa arduraz jokatzea, mugimenduak murriztea eta kontrol-sistemak zorroztea izango da, gaixotasunak Euskal Herrira salto egin ez dezan.
