Etxebizitza bat erostea inoiz baino zailagoa bihurtu da, baina paradoxikoki, inoiz baino hipoteka gehiago ari dira sinatzen. 2024. urtea inflexio-puntu bihurtu da Hego Euskal Herriko etxebizitza merkatuan: EAEn hipoteken kopurua %82 hazi da azken hamarkadan, Nafarroan %50, eta Estatu osoan bikoiztu egin da, %103ko gorakadarekin.
Adituek azaltzen dute gorakada hori ez dela soilik etxebizitzaren prezioen igoeraren ondorio. Azken urteotan alokairuak garesti bihurtu direnez, gero eta familia gehiagok erabakitzen dute erosketaren alde egitea, zorpetzea saihestezina bada ere.
Hipoteka berriak, “burbuila” garaiko kopuruetara hurbil
EITB Datak jasotako datuen arabera, EAEn etxebizitza bat erosteko batez besteko mailegua 159.813 eurokoa da gaur egun. 2007ko burbuila ekonomikoaren garaiko kopuruetatik oso gertu dago, orduan 164.406 eurokoa baitzen hipoteka baten batez bestekoa.
Nafarroan, 127.932 eurokoa da zenbateko hori, eta Espainian, 145.361 eurokoa. Hamarkada batean, igoera esanguratsua izan da: EAEn %32,9, Nafarroan %23,8 eta Estatu mailan %42,2.
Beste modu batean esanda: etxebizitza bat erosteko hipoteka batez beste 30.000 eta 50.000 euro artean garestitu da hamar urtean, erosleek euren ahalmen ekonomikoaren muga gero eta gehiago estutuz.
Tasa finkoa: arriskutik segurtasunera
2007an, ia inork ez zuen tasa finkoko hipoteka bat eskatzen. Gaur egun, berriz, EAEn kontratatzen diren maileguen erdiak baino gehiago mota horretakoak dira (%52,1). 2016. urtera arte ez zen joera hori nabaritzen hasi, baina interes-tasen gorabeherak eta inflazioaren beldurra direla medio, familia askok nahiago dute kuota egonkor bat ordaintzea, merkatuaren gorabeherei begiratu gabe.
Hipoteka finkoa, beraz, segurtasunaren sinonimo bihurtu da: egonkortasuna hobea baita ziurgabetasunaren aurrean.
Familien ahalegin ekonomikoa, gora
Etxebizitzaren garestitzeak eta soldata mailaren geldialdiak presio handia eragiten diete familiei. EITB Dataren arabera, 2024an finantza-ahaleginaren tasa %30era iritsi da EAEn —azken urteetako daturik altuenera—. Horrek esan nahi du familia askok diru-sarreren herena baino gehiago bideratzen dutela etxebizitza ordaintzera.
Ez da lehen aldia gisa honetako egoera bat gertatzen dena: 1980ko eta 1990eko hamarkadetan ere antzeko gailurrak izan ziren, baina orduan prezioen igoera bortitzak eta interes-tasa altuek baldintzatu zuten egoera. Oraingoan, arazoa bestelakoa da: etxebizitza eskaintza mugatua, alokairu garestiak eta inflazio orokortua uztartzen dira.
Aditu baten hitzetan, «etxebizitza ordaintzea familia baten proiektu ekonomikoaren ardatz bihurtu da, askotan beste oinarrizko beharren kaltetan».
Egoera konplexua, baina ez berria
Euskal Autonomia Erkidegoan hipoteka kopuruak gora egin badu ere, fenomeno honek ez du zertan adierazi oparotasuna. Espezialisten arabera, hazkunde hau neurri batean “beharrezko zorpetze” baten ondorioa da: erosleek gero eta zailtasun handiagoak dituzte etxebizitza erosteko, eta mailegurik gabe ezinezkoa bihurtu da askorentzat.
Horregatik, tasa finkoko hipotekek eskaintzen duten egonkortasuna “oxigeno” moduko bat da etxebizitza bilatzen ari direnentzat. Hala ere, zorpetze handiagoak etorkizuneko finantza-arrisku berriak sor ditzake.
Etxebizitza eskuragarria, etorkizuneko erronka
Erakundeek etxebizitza-politikak birpentsatu beharko dituzte hurrengo urteetan, prezioen gorakada eta hipoteken hazkundeak jarraitzen badu. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak jada hainbat neurri iragarri dituzte etxebizitza publiko eta eskuragarria sustatzeko, baina merkatuaren joerak ez du moteldu nahi.
Adituek diote argi: «etxebizitza duina ez da inbertsioaren kontua izan behar, baizik eta oinarrizko eskubide ekonomiko eta soziala».
Horregatik, etxebizitza merkatuaren etorkizuna ez da soilik kopuruen kontua izango, baizik eta gizartearen oreka eta bizigarritasunaren erronka ere.
