Aurreko larunbatean Nafarroa Arenan jokatutako finalak ez zuen ohiko giro hotz eta formala izan: ikus-entzuleak hasieratik harrapatu zituen bertsolaritzaren jai handi batek hartu zuen agertokia. Eta egun horren bihotzean, Illarregi anaiak —Xabat eta Joanes, biak Leitzakoak— egon ziren, bertsolaritza modernoak eskaintzen duen onena erakutsiz. Plazako askatasuna, gaurkotasun zorrotza eta interpretazio arina uztartu zituzten, eta emaitza saio zirraragarri bat izan zen.
Txapela Leitzara zihoala argi zegoen askorentzat, baina azken une arte inork ez zekien noren buruan amaituko zen. Estutasuna ikusgarria izan zen, eta horrek finalari aparteko tentsioa erantsi zion.
Hasieratik borobil: bi anaiek erritmoa markatu zuten lehen ariketetan
Finala abiatu bezain laster ikusi zen anaiak ez zirela oholtza estutzen uztera etorri. Zortziko handiko ariketatik bertatik agerian geratu zen bien arteko konplizitatea: ideiak bizkor lotu zituzten, tonu freskoa eta publikoarekin konektatzeko gaitasuna erakutsiz.
Ofizioetako lehen blokean puntuak bata bestearen atzetik irabazten joan ziren, eta amaierarako sailkapena oso estu geratu zen. Buruz burukora Xabat pasa zen 759,5 punturekin eta bere atzetik Joanes 754,5 punturekin. Hirugarren sailkatu zen Saioa Alkaiza, 732 punturekin, bestelako ukitu emozional eta indartsua gehitu ziona saioari bere unerik onenetan.
Buruz buruko berezia: lehia baino gehiago, bi ahotsen arteko elkarrizketa
Bi anaiak buruz burukora igaro zirela iragarri zenean, Nafarroa Arenako giroa are gehiago berotu zen. Egoera ezohikoa zen, eta askok emozio bereziaz bizi izan zuten. Saioa Alkaizak berak bota zuen hasierako agurrean: «ba ea behingoz estal ditzaken txapel bakarrak bi buru».
Ariketak bata bestearen atzetik joan ziren arintasunez eta erritmo apartarekin. Puntuka, San Ferminen eta San Saturninoren papera hartuta, umore fina eta irudimen bizia erakutsi zituzten. Ondoren etorri zen seiko motza, ustelkeriari buruzko gai zorrotzarekin. Xabatek kartzelaren ate birakariak aipatu zituenean oholtza irriz hartu zuen, eta Joanesen erantzunak finaleko une bikainenetako bat utzi zuen: «… igual kartzelan egin beharko da hurrengo tunela».
Bi anaien arteko solasaldiak ez zuen lehiaren tentsio gogorrik izan; horren ordez, plazako naturaltasuna eta freskotasuna islatu ziren.
Azken ganbarako ariketan, bi ikuspegi eta bi emozio-ikuspegi indartsu
Finalaren azken gunean, gai bera ukitu zuten bi anaiak, baina norabide oso desberdinetatik:
- Joanesek 20 urte kartzelan eman ondoren herrira itzultzen zen norbaiten harrera beroa deskribatu zuen; besarkadak, herrikideen itxaropena eta espetxearen zama modu poetikoan bildu zituen.
- Xabatek, berriz, urtebete osasun-arazo larriei aurre egiten eman duen haur baten itzulera ekarri zuen oholtzara; ikaskideen begirada aldatuak, arrotz sentitzearen mina eta berriro konektatzearen poza.
Aretoa isiltasun sakonean geratu zen bi kontakizunen aurrean. Une horiek izan ziren finalaren gailurrak askorentzat.
Epaimahaiaren erabakia: Xabat Illarregi txapeldun, baina tarte minimoarekin
Emaitzek erabaki zuten azkenean bietako nork jantziko zuen txapela:
- Xabat Illarregi – 1.205 puntu
- Joanes Illarregi – 1.198,5 puntu
Sei puntutik gorako aldea bazegoen, baina final osoko lan kopurua kontuan hartuta, tartea oso estua izan zen. Biek erakutsi zuten txapelketan gorenera iristeko moduan zeudela.
Xabatek agurrean utzitako mezua izan zen jendearen bihotza gehien mugitu zuenetako bat: «…herria eta hizkuntza ez bihurtzeko bi bando/ esna gaitezen eta mugitu gure mingain, gure zango…»
Finaleko gainerako bertsolariak: nor bere estiloan, nor bere unearen jabe
Txapelketak badu bere logika, baina txapeldunaren itzalak ez zuen estali gainerako bertsolarien lan bikaina:
- Saioa Alkaiza, hirugarren, bakarkakoan gogor eta autentiko arituta.
- Julio Soto, aurreko txapelduna, umiltasun eta autokritika arin batekin agurtu zen.
- Sarai Robles, publikoaren arreta bereganatzen trebea, eta finaleko ateraldi sonatuenetako baten egilea: «nik ere izan nahiko nuke zure antza/ gizon mediokre baten autokonfiantza»
- Eneko Lazkoz, sendotasun eta eskarmentuaren adibide.
- Ekhiñe Zapiain eta Eki Mateorena, lehen finala izanik ere, zoragarri aritu ziren.
Larunbateko finalak bertsolaritza garaikidearen erradiografia utzi zuen
Amaitzean argi geratu zen Illarregi anaiek bertsolaritzaren gaur egungo nortasuna ederki islatzen dutela: naturala, azkarra, identitarioa eta publikoarekin konektatzeko gai den bertsolaritza bat.
Nafarroa Arenak sekulako festa bizi izan zuen; bertsolaritzak, berriz, bere historiako beste orri berezi bat idatzi zuen.
