Azken urteetan EAEk bizi duen fenomenorik mingarrienetako bat larriagotu egin da: gero eta pertsona gehiago ari dira gauak kaleetan, eraikin abandonatuetan, txaboletan edo autoetan igarotzen. Azken zenbaketen arabera, 1.556 lagunek egiten dute gaua horrelako baldintzetan, 2022ko datuek adierazitakoa baino ia bikoitza.
Esaera zaharrak dio kaleak denak berdin tratatzen dituela, baina kopuru horien atzean ezkutatzen diren arrazoiak askotarikoak eta sakonak dira: migrazio-prozesuen zaurgarritasuna, lan-aukerarik eza, gizartean jasotako bazterketa, familia-harremanen haustura eta osasun mentaleko arazoak, besteak beste.
Hiriburuetan pilatutako errealitatea
Euskal Autonomia Erkidegoko hiri nagusiek dute zama handiena. Kalean bizi diren lagunen 10etik 7 Bilbon, Donostian eta Gasteizen bizi dira. Horiez gain, beste 2.700 pertsona etxerik gabe daude, nahiz eta gauean aterpetxe edo harrera-zentroetara joaten diren oinarrizko babesa bilatzera.
Gizarte Informazio eta Ikerketako Zerbitzuak joan den urteko urrian egindako zenbaketaren arabera, kale gorrian dauden pertsonen profila oso argia da:
- Gizonak dira gehienak, emakumeak guztien %4 besterik ez dira.
- Atzerriko jatorria nagusi da, hamar lagunetik zortzi nazioarteko migratzaileak direlarik, bereziki Afrikako iparraldekoak.
Bizi-baldintzak: erasoak, isolamendua eta diskriminazioa
Bizitoki duin baten faltak ez dakar soilik estaldura fisikoa galtzea; sarritan, ertzetik bizitzearen zama sozialak ere berekin dator. Inkestatutako pertsonen artean, gehienek diskriminazioa sentitu dutela adierazi dute, etxerik ez edukitze hutsagatik.
Emaitzek erakusten dute eraso eta tratu txarrek dimentsio kezkagarria dutela:
- Erdiek diote lapurretaren bat jasan dutela.
- 10etik 4k irainak edo mehatxuak pairatu dituzte.
- 10etik 3k eraso fisikoak identifikatu dituzte.
- Sexu-erasoak ere badaude, batez ere emakumeen artean.
Gainera, isolamendua da egoera honen ezaugarri nagusietako bat: askok egun osoa bakarrik igarotzen dute, eta ez dute harremanik familiarekin ezta gertuko sareekin ere.
Diru-sarrerarik gabe eta baliabide publikoei heltzeko zailtasunekin
Egoera ekonomikoak ere hutsune handia erakusten du. Inkestatutako pertsonen artean, 10etik 4k ez dute inolako diru-sarrerarik. Bestela dutenen artean, bi bide nagusi ageri dira:
- Heren batek inguruko administrazioek eskaintzen dituzten laguntzak jasotzen ditu.
- Beste heren batek iturri pribatuetatik lortzen ditu diru-sarrerak, hala nola laguntza-sare informaletatik edo jarduera ekonomiko informaletatik (txatarra bildu eta saltzea, lan puntualak…).
Kopuru deigarrienetako bat da DSBEa –diru-sarrerak bermatzeko errenta– ez dela gehiegi heltzen etxerik gabeko kolektibora: erdiek baino gehiagok badakite prestazioaren berri, baina %9k soilik jasotzen dute.
Egoerari eusteko borondatea, etorkizun ziurgabe baten aurrean
Kale gorrian bizi direnen artean, hamarretik zortzik adierazi dute bizi diren udalerrian jarraitzeko asmoa dutela, egonkortasun bila edo komunitatearekiko lotura mantendu nahian. Hala ere, bigarren mailako herritartasunaren sentimenduak eta babes faltak egoera hau luzatu egiten dute, irtenbideak kaskartuz.
