Bi urte bete aurretik pantailen aurrean denbora handia ematen duten haurrek garunaren garapenean aldaketa batzuk erakusten dituztela ondorioztatu du eBioMedicine aldizkarian argitaratutako ikerketa batek. Lanak hamarkada batetik gorako jarraipena egin du, eta aldaketa horiek nerabezaroan erabakitzeko motelago jardutearekin eta antsietate-sintoma handiagoekin lotu ditu.
Singapurreko Unibertsitate Nazionalarekin lotutako A*STAR IHDP institutuko ikertzaileek egin dute azterketa, eta unibertsitateak azpimarratu du artikulu honek jarraipen-epe luzea hartzen duela: «haurtzaroko pantaila-denboraren ondorio iraunkorrak» agerian jartzen dituela nabarmendu dute.
Irudiek zer kontatzen duten: sare bisualak eta kontrol kognitiboa “azkarrago heltzen”
Ikerketan 168 haur izan dituzte aztergai, eta garuneko eskanerrak hainbat adinetan egin dizkiete: 4, 5, 6 eta 7,5 urte inguruan. Horrela, ikertzaileek ez dute une bakarreko argazkia hartu, baizik eta garun-sareek denboran zehar nola eboluzionatzen duten jarraitu dute. Emaitzen arabera, haurtzaroan pantailen aurrean denbora gehiago pilatzen dutenengan azkartu egiten da ikusmen-prozesamenduarekin eta kontrol kognitiboarekin lotutako sareen heltzea, eta hori pantailen estimulazio sentsorial biziari lotuta egon liteke.
Xehetasun garrantzitsu bat ere nabarmendu dute: 3 eta 4 urterekin neurtutako pantaila-denborak ez du efektu bera erakusten, eta horrek iradokitzen du lehen urteak bereziki sentikorrak direla.
Azalpen biologikoa ematerakoan, ikertzaileetako batek, Huang Peik, kontzeptu bat jarri du erdigunean: «heldutasun azeleratua». Bere hitzetan, «sare neuronal batzuk azkarregi garatzen direnean gertatzen da, askotan estimuluren edo zailtasunen aurrean».
Unibertsitatearen arabera, garapen “arruntean” sare neuronalak pixkanaka espezializatzen dira; baina pantailen esposizio handia duten haurrengan, ikusmena eta kognizioa gidatzen dituzten sareak lehenago espezializatzen dira, «pentsamendu konplexurako behar diren konexio eraginkorrak» erabat finkatu aurretik. Horrek malgutasuna eta erresilientzia mugatu ditzake, geroago egoera berrietara egokitzeko gaitasuna ahulduz.
Nerabezaroan agertzen diren seinaleak: erabakiak motelago eta antsietate handiagoa
Ikerketak lotura-kate bat marrazten du: garun-sareen garapenean antzemandako aldaketek ondorio praktikoak izan ditzakete urte batzuk geroago. Datuen arabera, sare horietan aldaketak dituzten haurrek denbora gehiago behar dute erabakiak hartzeko 8,5 urterekin egin dieten zeregin kognitibo batean; eta, aldi berean, erabakitzeko motelago dabiltzanek antsietatearen sintoma handiagoak erakusten dituzte 13 urterako. Ondorio nagusia argia da: pantailen esposizio goiztiarrak lehen haurtzaroa gainditzen duten arrastoak utz ditzake, garunaren garapena eta portaera urte batzuk geroago baldintzatzeraino.
Babes-faktorea: gurasoen eta haurren arteko irakurketa partekatua
Ikerketa berarekin lotutako aurreko lan batek (talde berak 2024an argitaratua) beste pista bat jarri zuen mahai gainean: pantailen aurrean pasatutako denbora handiak emozioen erregulazioarekin lotutako sare neuronal batzuetan ere alterazioak ekar ditzake, baina badago neurri bateko “kontrapisu” posiblea. Hain zuzen, gurasoek haurrei maiz irakurtzen dieten kasuetan —3 urteko adinean— pantaila-denboraren eta garunaren garapen-aldaketaren arteko lotura nabarmen ahuldu egiten da. Ikertzaileen interpretazioaren arabera, irakurketa partekatuak pantailen kontsumo pasiboak ematen ez duen esperientzia bat eskaintzen du: «elkarreragin errepikakorra, hizkuntzarekiko esposizioa eta lotura emozionala», besteak beste.
Azterketak, beraz, mezu bikoitza uzten du: alde batetik, pantailen aurrean denbora handia oso goiz metatzeak epe luzeko ondorioekin lotu daiteke; bestetik, harreman- eta hizkuntza-aberastasuneko jarduerek —irakurketa partekatuak kasu— arrisku hori arintzeko gaitasuna izan dezaketela iradokitzen du.
