Eusko Jaurlaritzako Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografikoko Sailak ERDU programaren 2025eko balantzea plazaratu du. Mendekotasunak dituzten eta zaurgarritasun sozial oso handian dauden pertsonei hurbileko arreta emateko gailu komunitarioa da ERDU, eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kaleetan zein baliabide komunitarioetan oinarritzen da. Txostenak baieztatzen du pandemian abiatutako eredua finkatu dela, eta urtero muturreko bazterketa egoeran dauden 500 pertsona inguruk jarraipen intentsiboa jasotzen dutela.
2025ean, zehazki, 464 pertsonari eman die arreta dispositiboak hiru lurraldeetan, azken urteetako joerari eutsiz eta urteko erdi-mila pertsonaren bueltan mantenduz.
Zaurgarritasun handiko profila: etxerik gabe gehienak, eta osasun mentalaren zama handia
Sailak zabaldutako datuen arabera, artatutako pertsonen profila konplexua da: %86 etxerik gabe edo bizitoki oso prekarioan dago, eta kontsumo-ibilbide oso kronifikatuak pilatzen ditu. Horri gehitzen zaio osasun mentalaren eragin handia, memoria berriak azpimarratzen duen bezala.
Adierazgarria da beste datu hau ere: lagundutako pertsonen %89,01ek mendekotasun aktiboa du, eta %53,02k patologia duala (mendekotasuna eta osasun mentaleko arazoak batera). Horrela, programak aurreko urteetan ere ikusitako lotura estua berresten du: osasun mentala eta adikzioak elkarri lotuta agertzen direla maiz.
Pregabalina buru, eta atzetik alkohola eta beste substantziak
2025eko datuek erakusten dute substantzia nagusia pregabalina dela —nerbio-sistemarekin lotutako hainbat patologiatan erabiltzen den botika—, kasuen erdia baino gehiago bertan kontzentratzen baita. Ondoren datoz alkohola, kalamua, kokaina eta heroina, hurrenkera horretan.
Helburuak betetzen diren kasu gehienetan
Emaitzen atalean, txostenak ondorio argia uzten du: hurbileko esku-hartze komunitarioa eraginkorra dela. Gutxi gorabehera hamar kasutik zortzitan, pertsonarekin adostutako helburuak betetzen dira: osasunaren hobekuntzak, kontsumoen murrizketa, baliabideetara sartzea edota egoera bizitokiari eustea, besteak beste. Gainera, atzerriko nazionalitatea dutenen artean —artatutako pertsonen zati handia— amaiera positiboen tasa are handiagoa da.
Esku-hartze prozesuek beste ondorio esanguratsu batzuk ere uzten dituzte: kontsumo aktiboen ehunekoa nabarmen jaisten da, eta gora egiten du oinarrizko eskubideetara heltzen diren pertsonen kopuruak, hala nola erroldatzea, diru-sarrera erregularrak eskuratzea, bizitoki-baliabideetara sartzea edo osasun-sarearekin eta gizarte-zerbitzuekin lotura egonkorra egitea.
Kalean, aterpetxeetan eta “baldintza gutxiko” baliabideetan: hor dago ERDU
ERDUk ez du arreta bulego baten atzean ematen: taldeak pertsonen bila joaten dira dauden tokira. Kalean bertan aritzen dira, baina baita aterpetxeetan, baldintza gutxiko baliabideetan, jantoki sozialetan, eguneko dispositiboetan, osasun mentaleko zentroetan edo oinarrizko gizarte-zerbitzuetan ere, besteak beste.
Gainera, gailuak zubi lana egiten du sistema sozialaren eta sanitarioaren artean, koordinazioak erraztuz udal gizarte-zerbitzuekin, osasun mentaleko sarearekin, adikzioen zentroekin, Lanbiderekin, Ertzaintzarekin eta Hirugarren Sektoreko erakundeekin. Helburua argia da: arreta jarraitua indartzea eta pertsona zaurgarrienen eskubideak benetan gauzatu ahal izatea.
Hiru ardatz nagusi: lotura, arreta eta komunitateko jarraipena
Programaren lana hiru ildo handitan antolatzen da. Lehenik, sistema sozial eta sanitarioarekin konektatzea sustatzen du: prestazioetara sarbidea, erroldatzea, dokumentazioa eta baliabideak, besteak beste. Bigarrenik, arreta psikologikoa, hezitzailea eta osasun arlokoa eskaintzen du, motibazio-lanarekin, arriskuen eta kalteen murrizketarekin eta tratamenduei eusteko laguntzarekin. Hirugarrenik, jarraipen sozial intentsiboa egiten du ikuspegi komunitariotik, pertsonaren ingurune hurbilarekin eta auzo edo udalerriko baliabideekin lan eginez.
Gizonezkoak nagusi, eta adin-taldeak gaztetzen
2025eko memoriak dio artatutakoen %92 gizonezkoak direla, eta %8 emakumeak. Azken kasu horiek, ordea, esku-hartzerako arreta bereziko fokutzat jotzen ditu programak, zaurgarritasun handiko egoeretan dauden emakumeek askotan arrisku gehigarriak pairatzen dituztelako.
Adinari dagokionez, pisu handiena 18 eta 35 urte bitarteko taldeek dute: 18-25 urte artekoak %25 dira, eta 26-35 urte artekoak %38. Datu horiek, sailak interpretatzen duen moduan, kontsumo problematikoen profilak gaztetzen ari direla iradokitzen dute, bazterketa larriko testuinguruetan.
Atzerriko nazionalitatea dutenen presentzia handiak ere erronka bereziak dakarzkio gailuari: egoera administratibo irregularrak, hizkuntza eta kultura-oztopoak edo babes-sare faltak, besteak beste. ERDUk, kasu horietan, beste dispositibo espezializatu batzuekin koordinatuta erantzuten du.
2026ari begira: 300.000 euro inguruko aurrekontua eta antolaketa doikuntzak
Sailak 2026an ERDU sendotu eta indartzeko asmoa du, urteko 300.000 euro inguruko diru-zuzkidura mantenduta. Helburua da 2025ean antzemandako beharrei hobeto erantzutea: bai estaldura territorialari dagokionez, bai talde-lanaren eta beste baliabideekiko koordinazioaren ikuspegitik.
Programaren garapena lankidetzan egiten da: Gipuzkoan Agipadekin; Bizkaian Etorkintza eta Gizakia fundazioekin; eta Araban Jeiki fundazioarekin. ERDU Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografikoko Sailak bultzatzen du, Euskadiko Arreta Soziosanitarioko Estrategian txertatuta, eta Inor Atzean Utzi Gabe funtsaren bidez finantzatuta.
Amaitzeko, Nerea Melgosa sailburuak programaren zeregina laburbildu du: «gizarte eta osasun arretako sarearen pieza giltzarri bat da», eta azpimarratu du «beste ate batzuk itxita dauden tokira iristen delako eta, bestela, sistemetatik kanpo geratuko liratekeen pertsonei laguntzen dielako, komunitate inklusiboa indartuz».
