Larunbat goizaldean (urtarrilaren 3an) Venezuelan egindako operazio militar baten ostean, Nicolas Maduro presidentea eta emaztea, Cilia Flores, AEBtara eraman dituzte, Washingtonen esanetan “indar berezien” jardunaren ondorioz. Aireko erasoez eta helburu militar zein inguruko guneen aurkako bonbardaketez osatutako esku-hartzea izan dela zabaldu da, eta horrek berehala piztu ditu kezka politikoak eta diplomatikak, bai eskualdean bai mundu mailan.
Egoeraren larritasunak Nazio Batuen Segurtasun Kontseilura ere eraman du auzia: astelehenerako (urtarrilaren 5erako) bilera iragarri dute, AEBen jarduna Venezuelaren subiranotasunaren aurkako “eraso” gisa salatu dutenen presiopean. Kolonbiak eta Kubak berehala eskatu dute nazioarteko esku-hartze politikoa, eta beste hainbat herrialdek ere, norabide ezberdinetatik, “deseskalada” eta irtenbide baketsua eskatu dituzte.
New Yorkeko espetxea, akusazioak eta Etxe Zuriaren bideoa
AEBk jakinarazi dutenez, Maduro eta Flores arratsaldean iritsi dira base militar batera, eta handik New Yorkera lekualdatu dituzte. Bertan, Brooklyn-eko Metropolitan Detention Center zentroan giltzapetu dituzte, eta epaile baten aurrean «narkotrafikoa» eta «terrorismoa» leporatuta agertu beharko dutela aurreratu da. Horrez gain, Etxe Zuriak sareetan bideo bat zabaldu du: Maduro esposatuta, sandaliekin, agente federalek lagunduta ageri da, eta une batean «Good night, happy new year» esaten entzun da; segidan, gaztelaniaz, «Que triste» gehitu omen du.
Trumpek “kontrola” eta “trantsizioa” aipatu, xehetasun gutxirekin
Donald Trump presidenteak operazioa bere hitzetan “arrakasta” gisa aurkeztu du, eta adierazi du AEBk Venezuelaren gidaritza hartuko dutela «trantsizio baketsu, egoki eta zentzuzko» bat gauzatu arte. Hala ere, ez du plan horren egutegirik eta egitura zehatzik eman, eta oposizioaren rolaren inguruan ere anbiguotasuna nagusitu da; are gehiago, Maria Corina Machado buruzagiari buruz esandakoek zalantzak areagotu dituzte, Trumpek ustez adierazi baitu «zaila» litzatekeela herrialdearen buru izatea.
Aldi berean, Trumpek argi utzi du petrolioaren gaia mahai gainean jarri nahi duela, AEBtako enpresa handiak Venezuelara itzultzeko eta “azpiegitura hondatua” berritzeko asmoa nabarmenduz, inbertsio handiak iragarriz.
Caracasen, boterearen jarraipena “behin-behinean” eta militarrek bermea
Venezuelan, auzitegi gorenak Maduroren «absentzia behartua» argudiatuta, Delcy Rodriguezi presidentearen eskumenak bere gain hartzeko bidea ireki dio, “behin-behineko” arduran. Defentsa ministro Vladimir Padrino Lopezek, bestalde, agerraldi publikoan esan du armadak jarraipen konstituzionala bermatzen duela eta Rodriguez “presidentetzaren arduradun” gisa babesten duela. Padrinok, gainera, operazioan “hildakoak” izan direla salatu du, eta herritarrei «lasaitasuna» eskatu die, eguneroko jardunera itzultzeko deia eginez.
Barne ministro Diosdado Cabellok ere mezu bera zabaldu du kalean egindako adierazpen batean: herritarrei «lasaitasuna» eta antolaketa eskatu die, egoera “inbasio” eta “sarraski” gisa aurkeztuta.
Chavismoak iganderako mobilizazioa antolatu du
Chavismoak, PSUV alderdiaren bidez, iganderako (urtarrilaren 4rako) «martxa handi» bat deitu du Caracas erdigunean, Maduro eta Flores «inperio iparramerikarrak bahituta» daudela esanez. Helburua, deialdiaren arabera, “askatasuna” eskatzea eta erakundeen inguruan indar erakustaldia egitea da, botere publikoen egoitzak bertan baitaude.
Rubioren mezu zorrotza: “erabaki egokiak” edo presioa
AEBtako administrazioan, Marco Rubio estatu-idazkariak presioaren estrategia berretsi du igandean: Venezuelako egungo arduradunek «erabaki egokiak» hartzen badituzte, Washington prest agertu da haiekin lan egiteko; bestela, Rubioren esanetan, AEBk «presio-palanka ugari» mantenduko dituzte bere interesak babesteko. Gainera, “trantsizio” baten inguruan “hurrengo bi edo hiru astetan” mugarriak egon daitezkeela iradoki du, Madurorik gabe “harremanak hobetzeko” aukera aipatzen zuen bitartean.
Nazioarteko erreakzioak, lerrokatze ezberdinekin
AEBen jardunak erantzun kontrajarriak eragin ditu: Kuba, Kolonbia, Txina, Errusia eta Iran bezalako herrialdeek gaitzespena adierazi dute eta nazioarteko zuzenbidea errespetatzeko eskatu dute; beste zenbait gobernuk, aldiz, tonu moderatua edo anbiguoa erabili dute, “moderazioa” eskatuz. EBren izenean ere, adierazpenak norabide horretatik jo du, “de-eskaladaren” beharra azpimarratuz eta printzipio juridikoak errespetatzeko eskatuz.
Horren guztiaren atzean, gatazkaren hurrengo urratsak airean daude: NBEko eztabaida, Caracasen botere-egituraren eboluzioa, AEBen “trantsizio” planaren benetako edukia eta herrialdearen baliabide energetikoen inguruan piztu den interesa. Ziur dagoena da, larunbateko operazioaren ondoren, Venezuelako krisiak beste fase batera salto egin duela, eta erabaki politikoek —eta presio diplomatikoko mugimenduek— datozen egunetan markatuko dutela norabidea.
