Mendebaldeko Europan “Goretti” izenarekin identifikatu den depresio batek arreta piztu du aste honetan, eta Euskal Herrian ere nabaritu daiteke haren eragina. Halakoetan, komunikabideetan maiz agertzen den esamoldea da “ziklogenesi leherkorra”, eta izenak berak gehiegi puzten du mezua. Benetan deskribatzen duena ez da “leherketa” bat, baizik eta depresio bat oso epe laburrean sakontzeko modua: prozesu azkarra, meteorologiaren barruan arrunta baina bereziki bizkorra.
Zer kontatzen du hitzak, benetan?
Ziklogenesi leherkorra esatean, meteorologoek depresio baten bilakaera neurtzen dute, ez efektu ikusgarri bat. Depresioaren erdigunean presioak jauzi handia egiten du behera; hori da kontua. Neurketa zehatz batekin definitzen da: 24 ordutan erdiguneko presioa 20 milibar (mbar) baino gehiago jaisten denean, “leherkor” esaten zaio. Beraz, adjektiboak abiadurari egiten dio erreferentzia, ez gertakari bortitz “fisiko” bati.
Zergatik gertatzen da batzuetan hain azkar?
Ez da “ausaz” pizten den zerbait, eta normalean kontraste handiek elikatzen dute. Atmosferan aire epel eta hezeagoak bat egiten duenean aire hotzagoarekin, talka horrek energia askatzen du eta depresioari “erregaia” ematen dio. Horri gehitzen bazaio goiko geruzetan dinamika egokia (korronte indartsuak, presioaren antolaketa…), depresioa bat-batean sendotzeko joera areagotzen da. Laburbilduz: osagaiak elkartzen direnean, depresioa azeleragailua zapaldu izan balu bezala sakontzen da.
Ondorioak: etiketa baino gehiago, depresioak agintzen du
Garrantzitsua da bereizketa egitea: ziklogenesi leherkorra prozesua da; eguraldi zakarra, berriz, prozesu horren ondorioz indartzen den depresioak ekar dezake. Horregatik, “leherkorra” hitza entzunda, jendeak sarri pentsatzen du fenomenoak berak sortzen duela arriskua. Baina arriskuak lotuago daude depresio sakon batek mugitzen duen aire-masa eta fronte-sistemarekin.
Egoera horietan, denbora gutxian ager daitezke: haize bolada gogorrak, bereziki mendi-inguruetan eta korridore irekietan, euriteak edo zaparradak, une jakinetan intentsitate handiagoz, elurra barnealdean, elur-kotak behera egiten badu eta itsaso zakarra, depresioa kostaldera gerturatzen denean.
Zergatik komeni da kontzeptua “lurreratzea”?
Izenak beldurra ematea erraza da, baina ulertzen denean mezua argiago geratzen da: kontua ez da “zerbait lehertu” dela; kontua da depresio bat bizkor sakontzen ari dela, eta horrek baldintzak azkar alda ditzakeela. Horregatik erabiltzen dute adituek terminoa: bilakaeraren erritmoa azaltzeko, ez dramatismoa gehitzeko.
