Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak bost eskumenen transferentzia ixteko bidea egitea dute helburu, baina prozesua ez dago erabat bideratuta. Hasieran abenduaren 29rako aurreikusita zegoen Batzorde Mistoa, baina bi aldeek bilera atzeratzea adostu zuten, Jaurlaritzak ohartarazten duelako ez dela aurrez hitzartutakoa behar bezala betetzen ari eta desadostasunak daudelako, batez ere finantzaketarekin eta Gizarte Segurantzari lotutako traspasoen zenbait xehetasunekin. Atzerapenak, beraz, ez du soilik egutegia aldatzen: bi gobernuen arteko konfiantza-neurria ere mahai gainean uzten du, eta hurrengo hitzorduak pisu politiko eta instituzional handiagoa hartzen du.
Hasierako asmoa bost transferentziak abenduaren 29ko bileran ixtea bazen ere, Jaurlaritzak adierazten du akordioaren oinarriak ez daudela behar bezain lotuta eta, bereziki, diru-iturriak eta ordainketa-moduak ez daudela argi. Horrez gain, Gizarte Segurantzaren esparruko eskumenen traspasoan badaudela interpretazio-desberdintasunak ere aipatzen da, eta horrek zaildu egiten du uztailean bi gobernuek adostutako edukia eta forma zehaztasunez betetzea. Testuinguru horretan, bilera urtarrilaren 16ra eramateak tentsioa arindu beharrean, epe laburrean erabakiak hartzeko presioa handitu du.
Mahai gainean dauden bost eskumenak
Urtarrileko Batzorde Mistoan ixteko aurreikusita dauden bost eskumenak hauek dira: langabezia-prestazioak; Gizarte Segurantzaren familiei lotutako prestazio ez-kontributiboak; Itsas Salbamendua; Eskola Asegurua; eta Barakaldoko Makineria Egiaztatzeko Zentroa. Jaurlaritzak nabarmendu ohi duen bezala, ez da zerrenda hutsa: traspaso bakoitzak kudeaketa-eredua, baliabideak, langileak eta finantzaketa-modua lotu behar ditu, eta hortxe dago, hain zuzen, auziaren muina.
Eusko Jaurlaritzako lehendakariordeak jarrera zorrotza erakutsi du azken egunetan, egoera okertzen ari dela iritzita. Haren esanetan, abenduan kezkarako arrazoiak bazeuden, baina orain egoera are larriagoa da, hitzordua gain-gainean dagoelako eta ez delako “serioa” une honetan oraindik berme guztiak ez izatea. Horregatik, mezu argia helarazi du: «Abenduan egoera kezkagarria iruditzen bazitzaigun, orain are larriagoa da; bost egun besterik ez dira falta, igandea da gaur, eta bilera ostiral honetarako deituta dago; ez da serioa horrela egotea».
“Hitzez hitz” bete beharreko akordioa eta ondorio politikoen mehatxua
Lehendakariordeak, gainera, ohartarazi du uztailean bi gobernuek sinatutako akordioak edukian eta forman zehaztasun osoz gauzatu ezean, irakurketa politikoa bestelakoa izango dela. Jaurlaritzak ez du soilik transferentziak sinatzea nahi; sinadura horrek adostutakoa “hitzez hitz” islatzea eskatzen du, interpretazio berririk edo murrizketarik gabe. Horregatik, mezu hau plazaratu du: «Ostiralerako ez bagara iristen akordioak, uztailean sinatu ziren bezala, edukian eta forman hitzez hitz gauzatzeko berme guztiekin, irakurketa desberdin batera eta eszenatoki instituzional eta politiko desberdin batera eramango gintuzke».
Aldi berean, Jaurlaritzako bozeramaile eta Autogobernuko sailburu Maria Ubarretxenak aurreratu du, bost eskumen horiek sinatzen diren ala ez, urtarrilaren amaieran egingo dela balorazio politikoa Pedro Sanchez inbestitzeko akordioaren inguruan. Akordio horrek bi urteko epea jasotzen du Estatutuaren garapena osatzeko, 2025eko amaiera muga gisa jarrita, eta Jaurlaritzak adierazi du epe horren barruan egindako bidea eta betetze-maila aztertuko dituela. Horrek esan nahi du une honetako eztabaidak ez duela soilik bost transferentzien patua erabakitzen: autogobernuaren eta bi erakunderen arteko konpromisoen betetzearen inguruko eztabaida zabalago batean kokatzen dela.
Hitzordua gertu, erabakiak ere bai
Egoera honen atarian, hurrengo egunak erabakigarriak dira. Jaurlaritzak azpimarratu du ezinbestekoa dela finantzaketa eta traspasoen baldintzak itxita eramatea, sinadurak ez daitezen izan adostasun lauso baten ondorio, baizik eta zehaztutako edukia beteko duten akordio irmoak. Horregatik, urtarrilaren 16ko Batzorde Mistoak argituko du prozesua bideratzen den, edo, aitzitik, desadostasun ekonomiko eta teknikoek berriro ere atzerapen edo talka instituzional handiago baterantz eramaten duten.
