Indarkeria matxistaren aurkako borrokan urrats esanguratsua ematen ari dira ikus-entzunezko eta arte eszenikoen sektorean. Hain zuzen, (H)emen Elkarteak eta Euskal Aktoreen Batasunak (EAB) protokolo bat diseinatzen ari dira, eremu horretako profesionalek lanerako espazio seguruagoak izan ditzaten. Aurreikuspenen arabera, tresna hori 2026ko lehen sei hilabetekoan egongo da martxan, sektoreko hainbat eragilerekin batera ezarri ahal izateko.
Diagnostiko zorrotz bat oinarri
Egitasmoak prozesu sakon baten emaitza du atzean, eta oinarri sendo batetik abiatu da: Garazi Arregi Leonek egindako ikerketa bat. Lan hori EHUk eta EiTBk eskaintzen duten Multimedia Komunikazioko Masterrean garatu da, Tania Arriaga eta Itxaso del Castillo irakasleen gidaritzapean. Diagnostikoak Euskal Herrian ikus-entzunezko eta arte eszenikoetako 90 profesionalen testigantzak bildu ditu, inkestak, elkarrizketa sakonak eta talde fokalak erabiliz.
Lan hori ez litzateke posible izango izan lankidetza zabalik gabe: ADI Ikerketa Taldeak, KSIgune klusterraren Konexioak programak eta Emakundek proiektua babestu eta lagundu dute.
Egiturazko arazoa: hierarkiak eta botere-abusuak
Azterketaren emaitzek argi utzi dute sektorean indarkeria matxista ez dela salbuespen bat, baizik eta egiturazko arazo bat. «Ez da kasu puntualen kontua, sektorearen egiturak, hierarkiak eta botere harremanek indarkeria normalizatzen dute», nabarmendu dute elkarte bultzatzaileek.
Inkestatutakoen %43,3k indarkeria matxista jasan duela adierazi du, eta %60k halako kasuak gertutik ikusi dituela. Biktimen %65,5ek gainera, norbaiti kontatu dio bere egoera.
Indarkeria motak eta eragileak
Datuen arabera, genero-indarkeria psikologikoa da ohikoena: %58,97k irainak, gutxiespenak eta presioak pairatu dituzte. Eta kasu gehienetan (%87,18), erasotzaileak botere-posizio batean daude, hierarkikoki nagusiak izanik. «Botere-abusua denok ikusten dugu, baina askotan isiltasuna da erantzun bakarra, erasotzaileak gehiago balio duelako sistemarentzat», adierazi du inkestatuetako batek.
Halaber, %35,9k indarkeria sexuala jasan du, eta %30,7k lan-esplotazioa.
Profesionalen aldarrikapena: tresna eraginkor bat
Egoera larri horren aurrean, sektoreko langileek aho batez adierazi dute protokolo eraginkor baten beharra. Prebentzioa, arreta eta erreparazioa uztartuko dituen tresna espezifikoa nahi dute, sektore osoarentzat loteslea izango dena.
Protokolo berriaren xede nagusia da lan-eremu seguruago eta bidezkoagoak sortzea, indarkeria matxistari aurre egiteko mekanismo argiak ezarriz eta sektore osoaren erantzukizun kolektiboa bultzatuz. Bultzatzaileek azpimarratu dute helburua dela protokoloa «nahitaez bete beharreko tresna izatea» erakunde eta ekoiztetxe guztientzat.
