Wikipedia, munduko entziklopedia libre eta kolaboratiborik handiena, 25 urte bete ditu urtarrilaren 15ean, osasun onean eta erronka teknologiko handiei aurre egiteko prest. 2001ean sortu zenetik, milaka boluntarioren lana bildu du, eta gaur egun 334 hizkuntzatan baino gehiagotan dago eskuragarri, horien artean euskaraz ere bai.
Teknologia berriek ekarritako erronka eta aukerak
Adimen artifizialaren gorakadak milaka eduki automatikoki eskuratzeko aukera zabaldu du azken urteotan. Sistema horien arrakasta, hala ere, erabiltzen dituzten iturrien kalitate eta fidagarritasunaren araberakoa da. Horretan, Wikipedia funtsezko erreferente bihurtu da. Izan ere, AI askok haren artikuluak erabiltzen dituzte entrenamendurako, eta edukien sinesgarritasunak zuzenean eragiten du emaitzetan.
Wiki filosofia: abiadura eta komunitatea
Wikipedia Jimmy Wales enpresariak eta Larry Sanger filosofoak sortu zuten 2001ean, Nupedia izeneko beste entziklopedia baten osagarri gisa. Lehenengo urteetan, bi sortzaileen ikuspegiak talka egin zuen: Walesek eduki irekiak eta komunitatearen zuzenketa bultzatu nahi zuen, eta Sangerrek, aldiz, eduki zorrotzagoak eta kontrolatuagoak. Azken honek urtebete baino gehiagoz ez zuen parte hartu proiektuan.
‘Wiki’ terminoa hawaieratik dator eta ‘azkar’ esan nahi du, baina ingelesezko ‘What I Know Is’ esapidearen laburdura gisa ere interpretatu izan da. Hala ere, interneteko testuinguruan, komunitate batek zuzenean editatu ditzakeen orriek osatzen duten sistema bat da.
Milioika artikulu, milioika ekarpen
Gaur egun, Wikipedia entziklopedia digital handiena da: 63 milioi artikulu baino gehiago ditu 334 hizkuntzatan, eta 100 milioitik gora erabiltzaile erregistratuk parte hartu dute 3.500 milioi edizio baino gehiagotan. Entziklopediaren helburua da ezagutza antolatua biltzea, gordetzea eta transmititzea.
Edukien gehiengoa edozein herritarrek idatzi du, nahiz eta zenbait orri babestuta egon bandalismoa ekiditeko. Hala ere, entziklopediak berak onartzen du kritikak jaso dituela, batez ere edukien objektibotasunari edo genero-arrakalari dagokionez. Horri aurre egiteko, azken urteetan “editatoiak” edo emakumeek egindako ekarpenak bultzatzeko jardunaldiak antolatu dira.
Wikipedia euskara hutsez, lehen lerroan
Euskarazko Wikipedia 2001eko abenduaren 6an sortu zen, eta gaur egun 478.000 artikulu baino gehiago ditu. Gainera, munduko Wikipedia guztien artean lehen postuan dago “1.000 artikulu ezinbestekoen zerrendan”, artikulu guztiak 30.000 byte baino gehiagoko luzerarekin eguneratuta dituelako.
Etorkizunerako erronka: fidagarritasuna eta aldaketara moldatzeko gaitasuna
Wikipedia publizitaterik gabe mantentzen da, Wikimedia Foundation izeneko irabazi-asmorik gabeko erakunde baten bitartez, eta dohaintzekin finantzatzen da. Gaur egun, bere erabilera hezkuntza-eremutik ikerketa eta kontsulta bizkorrera hedatzen da, eta entziklopedia askoren alternatiba bihurtu da.
Ez da harritzekoa adimen artifizialeko sistema nagusiek Wikipedia erabiltzea haien ereduen oinarri gisa. Baina erronka horri eusteko, komunitatearen parte-hartzea funtsezkoa izaten jarraitzen du: edukien kalitatea, eguneraketa eta egiaztagarritasuna bermatzeko.
Wikipedia berak zioen moduan: «Ezagutza librearen bidez, mundua hobea egin daiteke». 25 urteko ibilbidearen ostean, helburu hori oraindik ere indarrean dirudi.
