Nerabezaroa haurtzarotik helduarorako trantsizioa da, eta aldaketa ugari dakar: gorputzaren eboluzioa, emozioen gorabeherak eta gizartearekiko harremanen konplexutasuna, besteak beste.
«Aldaketa fisikoak ez ezik, kognitiboak, emozionalak eta sozialak ere gertatzen dira», azaldu du Laura Cerdanek, Universitat Oberta de Catalunyako irakasle eta psikologo pedagogoak. Bere hitzetan, aldaketa horiek autoestimuari eragin diezaiokete: «ezegonkor eta zaurgarri bihurtzen dute, baina era berean moldagarria da». Horregatik, familiaren laguntza «gakoa da nerabearen garapen osasuntsurako».
Nerabezaroaren hiru fase
Cerdanek hiru fasetan banatzen du nerabezaroa. Lehenengoa, 10 eta 13 urte bitartekoa, gorputzean aldaketa azkarrak agertzen hasten diren garaia da. Nerabeak bere itxuraz kezkatzen hasten dira eta pribatutasun gehiago behar izaten dute. «Garai honetan egozentrikoago bihurtzen dira», dio adituak.
Bigarren fasea, 14 eta 17 urte artekoa, gorputzaren eraldaketa jarraitzen den garaia da, baina autonomia beharra areagotzen da, eta identitate pertsonala eraikitzen doa. «Garrantzi handiagoa hartzen du besteek nola ikusten dituzten eta nola ikusi nahi duten, eta interes handia pizten da harreman erromantikoekiko».
Azkenik, 17 eta 19 urte arteko aldian, hazkunde fisikoa amaitzen da eta nerabeak bere gorputzarekin erosoago sentitzen hasten dira.
Presioaren iturriak
Autoestimuari eragiten dioten presio handiko faktoreak ere identifikatuta ditu psikologiak. Lehenengoa familia da, nerabeengan jartzen diren itxaropenengatik. Bigarrena ikasketetan izaten den presioa da: «ikasketetan arrakasta izatea balio pertsonalarekin lotzen da». Hirugarrenik, sare sozialek eragiten duten presioa dago, «bizimodu perfektuak eta edertasun irrealak erakusten dituztelako».
Lagunen taldeak ere presio iturri dira: «nerabeek taldekide sentitu nahi dute, onartuak izan, eta bazterketa edo bullying-aren ondorioz, autoestimuak kalte handia jasan dezake». Horrez gain, etorkizunarekiko ziurgabetasunak ere antsietatea eragin dezake.
Autoestimurik baxuaren bi mota
Cerdanek dioenez, autoestimurik baxuak bi forma izan ditzake. Alde batetik, egoera zehatz bati lotutako autoestimurik baxua, adibidez azterketa bat gainditu ez izatea edo bikote harreman bat haustea. Bestetik, antsietate kronikoa dago, «denboran mantentzen dena eta sakoneko lana eskatzen duena hobetzeko».
Nerabeengan autoestimuarekin lotutako arazoak antzemateko, zenbait adierazle gomendatzen ditu adituak: «autokritika etengabea, akatsak egiteko beldur iraunkorra, besteen onarpena etengabe bilatzea, gizarte-isolamendua, erronkei aurre egitea saihestea, frustratzeko gaitasun eskasa eta aldarte-aldaketa handiak».
Nesken eta mutilen arteko aldeak
Generoaren arabera ere autoestimuan desberdintasunak daudela azaldu du Cerdanek. Nesken kasuan, «autoestimuak gorputz-irudia, harremanak eta onarpen soziala du ardatz; normalean kritikoagoak dira beren buruarekin eta besteekin alderatzeko joera handiagoa dute». Mutilen kasuan, berriz, «arrakastarekin, lehiakortasunarekin eta errendimenduarekin dago lotuta, eta askotan beren segurtasuna portaera kanpokoen bidez adierazten dute, ez hitzez».
Zazpi aholku praktiko familientzat
Autoestimurik osasuntsua sustatzeko, Cerdanek zazpi aholku praktiko eskaintzen dizkie familiei:
- Saiatu emaitzak baino gehiago esfortzua eta ikasketa-prozesua baloratzen.
- Ez epaitu edo gutxietsi nerabeek sentitzen dutena.
- Utzi akatsak egiten eta ikasten uzten.
- Ez egin konparaketarik beste pertsonekin.
- Indargune erreal eta zehatzak aitortu.
- Mugak jarri, baina maitasunez, errespetuz eta koherentziaz.
- Autoestimuaren eredu osasuntsua eta autokritika eraikitzailea eskaini, «nerabeek gehiago ikasten baitute ikusten dutena entzuten dutena baino».
