Urbasa eta Andia Parke Naturaleko Arrafela leizean aurkitutako bisonte baten hezurdura ia oso batek historiaurreko Nafarroa hobeto ulertzeko ate berriak zabaldu ditu. Nafarroako Gobernuak astelehenean aurkeztu zuen aurkikuntza, eta adituen arabera, aztarna honek balio dezake Europako bisonte baten lehen aztarna oso dokumentatua izateko Iberiar penintsulan.
Aztarna ezohikoa eta aukera zientifiko berriak
Kalkolitoaren amaierara (duela 4.000 urte) datatua, hezurdurak saihetsen artean zituen kobrezko gezi puntuei esker kokatu dute garai horretan. Animalia gazte bat zen, lau urte ingurukoa eta 800-850 kilo inguruko pisukoa, kalkulatu dutenez.
Aurkikuntza honek bi aukera zientifiko garrantzitsu zabaltzen ditu: alde batetik, bisonte europar baten lehen ebidentzia izan liteke penintsulan; bestetik, Clado X izeneko talde genetiko ezezagun bateko espeziea izatekotan, lehen aldiz haren anatomia osoa aztertzeko aukera eskainiko luke, orain arte ez baita halakorik aurkitu.
Esku-hartze arkeologikoa eta elkarlan instituzionala
Azalpenak Maria Chivite Nafarroako presidenteak eta Rebeca Esnaola Kultura, Kirol eta Turismo kontseilariak eman zituzten, eta nabarmendu zuten aurkikuntza Kultura Sailak bultzatutako proiektu baten emaitza izan dela, Euskal Herriko Unibertsitatearen eta Madrilgo Historia Naturalaren Museoaren laguntzarekin.
Ikertzaileek 2024an hasi zuten esku-hartzea, hasieran behi baten hezurdura zela uste zutenaren aurrean zalantzak piztu zirenean. 2025eko urrian atera zituzten azkenik aztarnak Arrafela leizetik, kontu handiz, egoera onean mantentzeko.
Chivitek adierazi duenez, azken urteetan arkeologiak «sorpresa onak» ematen ditu Nafarroan: «Loizuko gizonarekin eta Irulegiko eskuarekin gertatu den bezala, aurkikuntza honek geure buruari buruz gehiago ikasteko aukera ematen digu».
Historiaurreko fauna gehiago, leku berean
Bisontearen hezurduraz gain, leize berean bestelako aztarna esanguratsuak ere aurkitu dituzte: haitzuloetako lehoi baten hezurrak (Panthera spelaea), zeinak duela 12.000 urte desagertu baitziren, eta Nafarroan aurkitutako hirugarren kasua liratekeenak. Aurretik, Abauntzen eta Koskobilon dokumentatu dira horrelako aztarnak.
Era berean, lira oilar baten eta harrapari baten hondarrak ere identifikatu dituzte. Guzti horrek argi uzten du Arrafela leizea gune estrategikoa dela historiaurreko faunaren ikerketarako.
Ikerketa gehiago bidean
Oraingoz, DNA azterketen emaitzek argituko dute zein den bisontearen benetako jatorria, baina edozein kasutan, adituek diote aurkikuntza hau «zientifikoki berebizikoa» dela. Chiviteren hitzetan, «ongi kontserbatutako eskeleto honek gure iraganari buruzko ezagutza sakontzen lagunduko du», eta gaineratu du: «Zientziaren bidez, iragan sinplifikatuak zalantzan jarri eta kontakizun faltsuak isilarazten ditugu».
