Lurreko animaliarik bitxienetako batzuen artean daude miriapodoak, hau da, “hanka askoko” animaliak. Haien izena antzinako grezieratik dator: myria “zenbatezin” eta podos “hanka” esanahiekin. Izan ere, ez da erraza zehazki zenbat hanka dituzten; espezie batzuetan pare gutxi batzuk dituzte, eta beste batzuetan, berriz, 400 hanka baino gehiago.
Miriapodoak lau talde nagusitan banatzen dira, eta horien artean bi dira ezagunenak: Chilopoda (ehunzangoak) eta Diplopoda (milazangoak). Azken horiek dira albiste honetako protagonistak.
Diplopodoak: milazangoen familia berezia
Milazangoek, beste miriapodo batzuek ez bezala, segmentu bakoitzean bi hanka pare dituzte, eta hori da hain zuzen ere haien ezaugarri bereizgarrienetako bat. Kontrara, ehunzangoek segmentu bakoitzean hanka pare bakarra dute. Hala ere, nahiz eta “milazango” izena erabili, ez dago mila hanka dituen espezierik, nahiz eta batzuk nahiko gertu dauden.
Horrez gain, animalia hauek hankak uhin moduan sinkronizatuta mugitzen dituzte ibiltzean, eta askok defentsa-mekanismo bereziak dituzte: arrisku egoeretan biribildu egiten dira, hankak barruan gordez, eta zenbait espeziek urin toxikoa botatzen dute gorputzean dituzten zulotxoen bidez. Toxina horiek, dena den, ez dira arriskutsuak gizakientzat.
Ugalketa: gonopodoak, esperma poltsak eta arrik gabeko ernalketak
Milazangoen ugalketa-prozesuak ere bitxiak dira. Arrek gonopodo izeneko apendizeak erabiltzen dituzte —egokitutako hankak—, eta horien bidez esperma poltsak uzten dituzte emeengan. Batzuek zuzenean uzten dituzte gorputzean, eta beste batzuek, berriz, inguruan uzten dituzte, emeek har ditzaten.
Bada, gainera, partenogenesia bidez ugaltzen den espezierik ere: kasu horietan eme bakarrak dira beharrezkoak, eta arra beharrik gabe sortzen dituzte ondorengoak, erleen antzera.
Tachypodoiulus niger: milazango beltz diskretua
Europan ezagunenetakoa da Tachypodoiulus niger izeneko milazango beltza. 100 bat hanka pare ditu eta batez ere kareharri-lurretan bizi da, ingurune heze eta freskoetan. Gautarra da, baina ilunabarrean ere ikus daiteke. Orbelean, goroldio artean edo enbor azpietan ezkutatuta egoten da gehienetan, hondakin organikoak jan eta horrela ekosistemaren garbiketan lagunduz.
Espezie honetan, eta miriapodo gehienetan bezala, ar eta eme aleak bereizten dira, eta guztiek betetzen dute ekosisteman duten funtzio isil baina funtsezkoa.
Batzuetan izurrite bilakatu, baina naturak konponbidea badu
Ez da ohikoa, baina milazangoak izurrite bihur daitezke eta zenbait landare edo labore kaltetu. Kasu horietan, naturak berak eskaintzen du irtenbidea: trikuak, hain zuzen ere, milazangoak gustuko dituzten harrapari naturalak dira eta modu eraginkorrean murrizten dute haien kopurua.
Espezie ugari, ezagutza urria
Gaur egun, zientzialariek 12.000 miriapodo espezie deskribatu dituzte, baina adituen ustez, zortzi aldiz gehiago egon litezke munduan. Horrek erakusten du oraindik asko dagoela ikertzeko eta ulertzeko animalia isil eta xelebre hauen inguruan.
