Brasilgo Oswaldo Cruz Institutuak eta Rio de Janeiroko Unibertsitate Federalak egindako ikerketa baten arabera, eltxoek, lehen animalia askoren artean elikatzen ziren espezieek, gizakia bihurtu dute jomuga nagusi. ‘Fronteras en Ecología y Evolución’ aldizkarian argitaratutako azterlanak agerian uzten duenez, Brasilgo kostaldean luzatzen den Mata Atlantikoko eltxoek «gizakiengandik elikatzeko joera argia» erakusten dute, azaldu du Jeronimo Alencar biologoak.
«Hainbeste ornodun aukera dagoen ingurune batean, gizakiarenganako lehentasunak patogenoen transmisiorako arriskua nabarmen handitzen du», gehitu du Sergio Machado mikrobiologo eta Rio de Janeiroko Unibertsitate Federaleko ikertzaileak.
ADNaren bidez, nork eman dio odola eltxoari?
Ikerketan bi natura-erreserbatako eltxoak aztertu dituzte: Sitio Recanto eta Guapiacu ibaiaren erreserba ekologikoa. Tranpa bereziak erabilita, 1.714 eltxo harrapatu zituzten, eta haietatik 145 eme odolez beteta zeuden. ADN laginak aztertuta, 24 eltxoren odol-iturria identifikatzea lortu zuten. Kasu horietatik, 18 gizakienak ziren, eta gainerakoak hainbat animalia espezietakoak: anfibio bat, sei hegazti, txakur bat eta sagu bat.
Zenbait eltxok odol nahasketa zuten: esaterako, Cq. Venezuelensis izeneko batek anfibioaren eta gizakiaren odola zuen, eta Cq. Fasciolata espezieko beste batzuek hegaztien eta ugaztunen arteko konbinazioak. Horrek erakusten duenez, eltxoek badituzte lehentasun batzuk, baina azken batean, elikagaia eskuragarri dagoen tokiaren arabera egiten dute hautua.
Deforestazioaren ondorioak: eltxoen ohitura aldaketa
Mata Atlantikoa gizakiaren esku-hartzearen ondorioz gero eta txikiagoa da, eta gaur egun jatorrizko azalera osoaren herena baino ez da mantentzen. Ondorioz, hainbat animalia eta landare espezie galtzen ari dira, eta horrek eragina du eltxoen portaeran ere. Machado ikertzailearen arabera, «ez dago naturako odol-iturririk askorik, eta eltxoek gizakiarengana jotzen dute, sarritan eskuragarri dugulako. Erraztasun kontua da».
Osasun arrisku larria: gaixotasunen transmisioa
Eltxo baten ziztada ez da eragozpen hutsa. Ikerketan aztertutako eremuetan, eltxoek hainbat birus arriskutsu transmititzen dituzte: sukar horia, dengea, zika, mayaro, sabia eta chikunguña. Gaixotasun horiek osasun publikoan eragin larriak izan ditzakete, bai berehalakoak bai epe luzekoak.
Horregatik, ikertzaileek azpimarratu dute ezinbestekoa dela eltxoen elikadura-ohiturak hobeto ezagutzea, horrek laguntzen duelako patogenoen transmisioaren dinamika ekologiko eta epidemiologikoa ulertzen. Horrez gain, ikerketak erakutsi du gaur egungo metodoek oraindik muga batzuk dituztela: eltxo gutxik zituzten odol aztarnak, eta odol-nahasketak identifikatzea ere zaila izan da. Horregatik, datu base zabalagoekin eta teknika hobetuak erabiliz, etorkizuneko ikerketek emaitza zehatzagoak emango lituzkete.
Prebentziorako tresna: zientziaren ekarpena
Emaitzek aukera ematen dute etorkizuneko estrategiak garatzeko, bai gaixotasunak prebenitzeko, bai eltxo-populazio arriskutsuak kontrolatzeko. Machado doktoreak nabarmendu du: «Gune jakin bateko eltxoek gizakiak lehenesten dituztela jakiteak alerta gisa balio du. Horrela, zaintza eta prebentzio neurri zehatzak ezarri daitezke». Azkenean, helburua da estrategia horiek ekosistemaren oreka ere kontuan hartzea, osasuna eta ingurunea eskutik joan daitezen.
