‘El visón europeo, rastros e indicios’ izeneko ikerlanak erakusten du Iberiar penintsulako iparraldeak bisoi europarraren mendebaldeko Europan geratzen diren populazio esanguratsuenetako bat biltzen duela. Banaketa hori, batez ere, Ebro ibaiaren arroan eta haren adarretan kontzentratzen da; eta, ikerketaren arabera, Nafarroan, Araban, Errioxan, Gaztela eta Leonen (bereziki Burgos ipar-ekialdean eta Soria iparraldean) eta Aragoin aurkitzen da. Talderik handienak Ebro goialdean kokatzen dira, baita hainbat adar garrantzitsutan ere: besteak beste, Oka, Baia, Zadorra, Tiron, Najerilla, Iregua, Leza, Zidakos, Alhama, Odron-Linares, Ega, Arga eta Aragon ibaietan.
Nafarroaren pisua eta kolpe gogor bat Argako tarte batean
Txostenak bereziki azpimarratzen du Nafarroak betidanik izan duela garrantzi berezia espezie honentzat. 2004an, hain zuzen, mendebaldeko populazioaren dentsitaterik handienak dokumentatu ziren Aragon, Arga eta Ebro ibaietan, eta datu horiek iradokitzen dute Nafarroako populazioa Iberiar penintsulako multzo osoaren zati funtsezkoa dela. Hala ere, 2005etik 2008ra bitartean, Argaren tarte batean beherakada bortitza gertatzen da: 44 ale izatetik 15era jaisten da kopurua, eta ikerketak beherakada hori txakurren distemperrak (CDV) eragindako epidemiari lotzen dio.
Ondorengo urteetan susperraldi apal bat antzematen da —2012an 20 bisoi ingurura iritsita—, baina ondorio nagusia argia da: epidemia hura funtsezko faktorea da kolapsoaren atzean, eta Nafarroako populazioa «CDVren aurrean bereziki zaurgarria» dela ohartarazten dute, etorkizuneko agerraldiek berriro ere kalte handia eragin dezaketelako.
Estatu mailako argazkia: 142 ale besterik ez
Testuingurua are kezkagarriagoa da azken erroldek marrazten duten panoramari begiratuta. Hasieran 500 ale baino gutxiago zirela pentsatzen bazen ere, 2022ko udazkenean Estatu osoan egin zen laginketa ez-inbaditzaile batek —ile-tranpen bidez egindakoa— bestelako neurri bat erakusten du: Espainiako Estatuan 142 bisoi europar inguru baino ez daude, eta kalkuluaren konfiantza-tartea 130 eta 157 ale artekoa da.
2024ko martxoan argitaratutako errolda horri erreferentzia eginez, Gorosti Zientzia Elkarteak «deialdi argi eta premiazkoa» egiten du kontserbazio-neurriak indartzeko. Gainera, laginetatik ateratako analisi genetikoek gutxienez 87 ale identifikatzea ahalbidetu dute (50 eme eta 37 ar), Errioxatik, Arabatik, Aragoi aldetik, Nafarroatik, Burgosetik eta Soriatik jasotako aztarnen bidez.
Kolapso baten arrazoiak eta egin beharreko bide-orria
Gorostik ohartarazten du azken hamarkadan populazioak %70etik %80ra arteko gainbehera izan duela, eta espeziea 2018an «egoera kritikoan» izendatua dela. Azalpenen artean, hainbat faktore historiko eta egiturazko aipatzen dira: larrugintzari lotutako gehiegizko ustiapena (XVIII-XIX. mendeetako ehiza intentsiboa), ibai-habitataren suntsiketa eta kanalizazioak industrializazioarekin batera, pestiziden eta metal astunen ondoriozko kutsadura, eta isolamendu genetikoa.
Horri aurre egiteko, kontserbazioak «integrala eta presakoa» izan behar duela diote: ibaiertzeko ekosistemen berreskuratzea (bereziki ibaiertzeko landaredia lehenetsita eta kanalizazioak saihestuta), bisoi amerikarraren kontrol eta desagerpen etengabea, ugalketa kontrolatuan oinarritutako programak indartzea askatzeak handitzeko, beste populazio europar batzuetako material genetikoa erabiltzen jarraitzea, eta jarraipen zorrotz bat egitea alez ale, populazioaren bilakaera zehaztasunez ulertzeko.
Galdera gakoa: zergatik ez du funtzionatu orain arteko ahaleginak?
Azkenik, Gorostik mahai gainean uzten du eztabaida deseroso baina beharrezkoa: azken hamarkadetan baliabide ugari inbertitu eta LIFE proiektuen bidez zenbait lorpen izan arren, zergatik ez da espeziea lehengoratzen ari, eta zergatik da egoera gero eta larriagoa? Elkartearen ustez, «galdera horri erantzuteko gai ez bagara, kezka are handiagoa da», eta, beraz, diagnosi teknikoa ez ezik, egindako estrategien eraginkortasuna berrikusteko eta zuzentzeko borondatea ere ezinbestekoa da.
