Eskola-atsedenaldietako fenomenoa izan zen 90eko hamarkadan, eta gaur egun ere indar handiz jarraitzen du: Tamagotchiak berriro ere modan daude, retro estetika maite duen Z belaunaldiaren eta haurtzaroko oroitzapenekin bizi diren gurasoen artean. Bandai Namco fabrikatzailearen arabera, poltsikoko plastikozko “arrautza” ezagun horietatik 100 milioi baino gehiago saldu dira mundu osoan, eta orain bere bilakaera erakusten duen erakusketa berezia zabalduko dute Tokion, 30. urteurrenaren harira.
Erakusketak asteazkenean irekiko ditu ateak, eta konpainiak urteotan bizi izan duen eboluzioa jarri nahi du ikusgai: lehenengo bertsioetako pixel beltz-zurietatik koloretako pantailetara eta wifi bidezko konektibitatera igaro diren gailuak dira. Bandairen esanetan, Tamagotchi izena “arrautza” eta “erlojua” hitzekin lotuta dago, eta azken urteetan, gazteen artean, osagarri moduko pieza bihurtu da, poltsan edo giltzatakoan eramaten den “nostalgia” ukitu horrekin.
Sare sozialen ordez, “zaintza” txiki bat egunerokoan
Tamagotchiaren arrakastaren gakoetako bat sinpletasun zorrotza da: maskota birtualak arreta eskatzen du gose denean, gaixotzen denean edo “zorua” zikintzen duenean; erabiltzaileak zaintzen badu, hazten da, baina axolagabetuz gero, hil ere egin daiteke. Dinamika horrek, askorentzat, pantaila handietako distrakzio amaigabearen kontrapisu modura funtzionatzen duela dirudi.
Tokion, Harajuku auzoan, bisitan dabilen 15 urteko turista brasildar batek, Rafaela Miranda Freirek, ez dauka Tamagotchirrik, baina ideiak erakartzen duela azaldu du: «Oso nostalgikoa eta polita iruditzen zait, 2000ko hamarkadako estetika bezala». Hala ere, aitortu du bere adineko batzuek «infantil samarra» dela pentsa dezaketela; berak, ordea, bestelako balioa ikusten dio: «Ona da; telefonoa alde batera uzten duzu eta bizitzako gauza txikiak gehiago estimatzen dituzu».
Salmentak gora, “retro”aren olatuarekin
Bandai Namcok jakinarazi duenez, Tamagotchien salmentek —bideojokoak kontuan hartu gabe— gora nabarmena egin dute azken urteotan: 2019tik abiatuta, bost urteko epean, zazpi aldiz inguruko hazkundea metatu dute. Datuek ere erakusten dute fenomenoa ez dela soilik japoniarra: salmenten ia erdia Japonian egin dela diote, %33 Amerikan, eta %2 baino ez Asia-Pazifikoko beste herrialdeetan.
Hedabide eta denda handiek ere berriz “klasiko” gisa kokatzen dute: Erresuma Batuko Hamleys jostailu-dendak, esaterako, Tamagotchia historiako 100 jostailu onenen zerrendan sartu du, Lego edo Rubik kuboarekin batera. Seinale argia da: modak joan-etorrian ibili arren, “maskota birtual” horrek bere lekua irabazi du kultura popularrean.
Erakusketa: arrautza erraldoitik barrena, modelo ugarirekin jolasteko aukera
Tokion inauguratuko duten erakusketan, bisitariak “arrautza” zuri erraldoi batetik sartzen dira, eta barruan, argazkiak, piezak eta urteetako historia jasotzen duten guneak aurkitzen dituzte. Antolatzaileek azaldu dutenez, hainbat hamarkadatan merkaturatutako dozenaka modeloren laginak ikusteko ez ezik, batzuk probatzeko aukera ere egongo da; hau da, belaunaldi berriek lehen eskutik ulertu ahal izango dute zergatik izan zen Tamagotchia hain itsaskorra, eta gurasoek, berriz, zergatik geratu zitzaien oroimenean.
“Nik zaindu nuen; orain, nire umeek ere bai”
Harajukun erosketan dabilen 25 urteko Yumeho Akitak ondo gogoan du haurra zenean izan zuen esperientzia: «Asko desiratzen nuen, eta azkenean lortu nuenean, mimo handiz zaindu nuen eta pertsonaia hazi nuen». Horrelako oroitzapenek azaltzen dute zergatik salto egiten duen fenomenoak belaunaldien artean: guraso askok seme-alabek antzeko “zainketa-jolas” bat bizitzea nahi dute, pantaila erraldoien munduan bestelako erritmo bat proposatzen duelako.
Horren adibide da Justin Piasecki estatubatuarra: Japonian oporretan dela, Gabonetarako Tamagotchiak erosi dizkie bere bi alabari, lau eta sei urtekoei. Harriduraz kontatu du etxean gertatutakoa: «Tamagotchian informatikako titulua dutela dirudi une honetan». Eta irribarrez gehitu du: «Nik erakutsi beharko niela uste nuen, baina orain haiek ari zaizkit niri irakasten».
Fenomeno txikia, baina eragin handikoa
Tamagotchiak ez dira soilik “jostailu zahar” baten itzulera: objektu txiki batek ohiturak, estetika eta harremanak nola berrantola ditzakeen erakusten dute. 30 urte bete arren, oinarrizko ideia berari eusten diote —arreta, errutina eta zaintza—, eta, paradoxa modura, gaur egungo teknologiaren zarata eta presaren erdian, “gelditzeko” gonbidapen txiki bat bihurtzen dira askorentzat.
