Azken hilabeteetan AEBtako presidente Donald Trumpek Groenlandiaren inguruan zabaldu duen iruditeriak iradokitzen du Txinak “sare” sendoa duela uharte erraldoi horretan. Baina, ematen den informazioaren arabera, praktikan ikus daitekeena apalagoa da: Pekinen interesa badago, bai, baina gaur-gaurkoz presentziarik sendoena merkataritzaren bidetik dator, eta ez meategi erraldoiak martxan jarrita edo azpiegitura estrategikoak kontrolatuta.
Horrek ez du esan nahi Txinak atea itxita duenik. Are gehiago: azken urteetan proiektu ugari begiz jo ditu, batez ere mineral kritikoen arloan. Kontua da ekimen horietako asko paperetik atera ez direla, edo bidean geratu direla erabaki politikoengatik, ingurumen arauengatik edo segurtasun irakurketengatik.
Merkataritza da harreman egonkorrena
Meatzaritza eta azpiegituren inguruko titularrek arreta bereganatzen duten arren, harreman “benetan jarraituena” merkataritzan dago. Bereziki arrantza eta itsaski produktuen salerosketa aipatzen da ardatz: Groenlandiako ekoizle eta enpresek Txinako merkatuari begiratzen diote, eta hortik dator gaur egun loturarik sendoena, lankidetza ekonomikoa mugatua izan arren.
Turismoaren eta kultura-trukearen inguruko urratsak ere agertzen dira, baina tamaina txikiagoan, eta zientzia-lankidetzak (espedizio polarrak eta klima ikerketa) osatzen du presentzia hori. Hala ere, guztiak batera hartuta ere, profila “handia” baino gehiago “neurtua” dela marrazten da.
Meatzaritza: interes estrategikoa bai, baina emaitza gutxi
Txinaren begirada meatzaritzan iltzatzen da, batez ere lur arraroak, burdina, zinka, beruna, kobrea edo nikela bezalako baliabideengatik; trantsizio energetikoaren eta industria-kateen ikuspegitik estrategikotzat jotzen dira. Baina balantzeak argi uzten du zera: inbertsio saiakerak eta akordio-aurreproiektuak egon arren, ez dago Txinak operatzen duen meategi handirik ekoizpen fasean Groenlandian.
Adibide nagusitzat Kuannersuit (lurrarrazko gordailu handietako bat) azaltzen da. 2016an, Shenghe Resources enpresa txinatarrak proiektuaren sustatzailean parte-hartze minoritarioa hartu zuen, baina 2021ean Groenlandiako Gobernuak uranio-eduki esanguratsua duten mineralen ustiapena galaraztea erabaki zuenean, egitasmoa blokeatuta geratu zen, babes sozial eta ingurumen kezkekin lotuta.
Bide berean ulertzen da Isuako burdin proiektua: 2015ean Txinako General Nicek kontrola hartu zuen arren, 2021ean lizentzia indargabetu zioten jarduerarik ezagatik. Eta Citronen fiordoan (zink eta berun gordailu handi gisa aurkeztua) finantzaketa eta eraikuntza akordioak mahai gainean egon arren, azkenean sustatzaileak aktiboa 2024an Dubai-ko funts bati saldu zion.
Azpiegiturak: aukerak politizatzen direnean, ateak ixten dira
Meatzaritzatik kanpo, azpiegituretan ere agertu da Txinaren interesa. Hemen, ordea, segurtasunaren eta geopolitikaren pisua nabarmena da. 2018an, aireportuen handitze proiektu baten inguruan, enpresa estatal txinatar bat aurre-hautatu zuten, baina auzia berehala bihurtu zen eztabaida politiko eta estrategiko: “proiektu zibil” gisa aurkeztu arren, eragin geopolitikoaren beldurrek aukera txinatarrari bidea estutu zioten.
Horregatik, Groenlandiaren kasuan, askotan ez da soilik “proiektu baten bideragarritasun teknikoa” edo “diru-iturriak” neurtzen direnik; segurtasun irakurketak ere erabakiak baldintzatzen ditu, are gehiago AEBk uhartean duten presentzia militar iraunkorra eta defentsa interes historikoak kontuan hartuta.
Zergatik da zaila jauzi handi bat ematea?
Informazioan aipatzen denez, badira egiturazko arrazoiak Txinaren proiekzioa mugatzeko: kostu oso altuak, azpiegitura falta, lan-indar eskasia eta ingurumen araudiaren bilakaera, besteak beste. Horri gehitzen zaio kanpo-presio geopolitikoa: Groenlandia Danimarkaren erresumaren barruko lurralde autonomoa da, baina interes estrategiko handiko gunea da, eta edozein mugimendu “merkatu hutsetik” harago irakurri ohi da.
Artikoko bide handia, baina Groenlandia ez da erdigunea
Txinak bere burua «Artikotik hurbileko» aktore gisa definitzen du, eta Artikoa korridore logistiko gisa ikusten du, Asia eta Europa arteko ibilbideak dibertsifikatzeko. Hori da interes estrategiko zabalagoaren mapa. Baina jasotako datuen arabera, ibilbide polar horiek ez dute Groenlandia “portu edo helmuga operatibo” gisa erdigunean jartzen.
Azken irudia, beraz, honakoa da: Txinak Groenlandian aukerak bilatzen ditu, eta zenbait saiakera egin ditu; baina, gaur-gaurkoz, merkataritzak eusten dio lotura sendoenari, eta proiektu handiek, berriz, muga politiko, ingurumen eta segurtasunekoekin egiten dute talka maiz. Hori dela eta, diskurtso handien gainetik, errealitateak presentzia mugatuago eta zatikatuago bat marrazten du.
